การพัฒนากระบวนการจัดการขยะในสวนทุเรียนของเกษตรกรจังหวัดจันทบุรี

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาสภาพการจัดการขยะในสวนทุเรียนของเกษตรกรจังหวัดจันทบุรี (2) พัฒนากระบวนการจัดการขยะ และ (3) ประเมินผลการพัฒนากระบวนการดังกล่าว โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพร่วมกับการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม เก็บข้อมูลจาก 12 พื้นที่ใน 4 ชุมชน ตัวแทนของ 4 อำเภอ กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยเกษตรกรสวนทุเรียนและเจ้าหน้าที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น รวม 20 ราย เครื่องมือวิจัย ได้แก่ การสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม และการสังเกตการณ์ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) สภาพการจัดการขยะในสวนทุเรียนของเกษตรกรจังหวัดจันทบุรี พบว่า ขยะในสวนทุเรียน ได้แก่ ทุเรียนตกหล่น ทุเรียนตกไซส์ และเศษซากผลผลิตที่ไม่ได้คุณภาพ เกษตรกรส่วนใหญ่ยังใช้วิธีฝังกลบหรือปล่อยทิ้งไว้ตามธรรมชาติ การนำไปใช้ประโยชน์ยังมีข้อจำกัดทั้งด้านความรู้ เครื่องมือ และแรงจูงใจ ขณะเดียวกันยังเกิดปัญหาด้านสุขาภิบาล สิ่งแวดล้อม และการสูญเสียมูลค่าทางเศรษฐกิจ 2) พัฒนากระบวนการจัดการขยะ 3 ขั้นตอน ได้แก่ 1) การจัดการ ณ แหล่งผลิต ด้วยการส่งเสริมความรู้ การแยกขยะ และบูรณาการความร่วมมือในระดับท้องถิ่น 2) การรวบรวมและขนส่งอย่างมีประสิทธิภาพ ผ่านการตั้งศูนย์รวบรวมและพัฒนาระบบขนส่งที่เหมาะสม และ 3) การใช้ประโยชน์และเพิ่มมูลค่า เช่น การแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ชุมชน ปุ๋ยชีวภาพ และการเชื่อมโยงตลาดเฉพาะทาง 3) ผลการประเมิน พบว่า ชุมชนสามารถดำเนินการจัดการขยะได้อย่างเป็นระบบ เพิ่มรายได้ ลดของเสีย และส่งเสริมเศรษฐกิจหมุนเวียนในระดับพื้นที่อย่างยั่งยืน